Weblog

Brief 2: “Een straat naar Henk Sneevliet vernoemen zou niet gek zijn.”

In aflevering twee van mijn podcast Brieven aan Aboutaleb een verhandeling over luchtkusjes van een meisje van zestien en over Henk Sneevliet, Tonnus Oosterhoff en de verdozing van het Nederlandse landschap. Kernvraag: hoe verwend is het om poëzie te lezen, als je ook met een busje luiers en slaapzakken naar de Oekraïense grens kunt rijden? Citaat:

‘Ik heb in het digitale Rotterdamse gemeentearchief de geboorteakte van Henk Sneevliet en de trouwakte van zijn ouders opgezocht, waarin niets over Crooswijk staat, en de biografieën die ik van hem vond vertellen hoegenaamd niets over zijn vroege jeugd. Maar ik vind het een mooi idee, dat een van invloedrijkste Nederlanders van de twintigste eeuw hier uit Crooswijk komt. Hier, uit het armoedige buurtje waar ik nu zit, dat nooit anders dan armoedig is geweest.’

Speciaal voor liefhebbers van lange brieven en andere mensen zonder haast. Wie liever leest dan luistert, kan de brief hier terugvinden (leestijd circa 20 minuten).

Je kunt de podcast eenvoudig hier beluisteren, op Spotify of in je favoriete podcast-app (desnoods even de RSS-feed gebruiken).

Vragen, tips en opmerkingen zijn zeer welkom via e-mail. Inschrijven voor mijn nieuwsbrief kan hier.

Berlin liegt im Osten, Nellja Veremej

Berlin liegt im Osten (2013) van de Russisch-Duitse Nellja Veremej is een  indrukwekkende, zintuiglijke roman over ontheemding, verlangen naar vrijheid en de botsing tussen oost en west.

Met steun van het Nederlands Letterenfonds vertaalde ik enkele fragmenten uit deze roman en schreef er een leesrapport bij.

De vertaalrechten van deze lovend onthaalde en met de Adelbert von Chamisso-prijs én de Friedrich Hölderlin-prijs onderscheiden roman zijn nog beschikbaar. Uitgevers, grijp uw kans!

Enkele persstemmen over Berlin liegt im Osten:

“Het is een laat, rijp romandebuut, geen Fräuleinwunder- of hipsterboek, maar een boek dat echt nog ontbrak tussen de vele recente Berlijn-romans. Een boek dat na lezing onder je huid kruipt.” – FAZ

“Het is ronduit meesterlijk. Lees het zelf! Ik vreet een bezem op als dit boek u niet gelukkig maakt!” – NZZ am Sonntag

Brief 1: “Zie me zitten, met mijn laptop en mijn havercappuccino.”

Het heeft even wat voorbereiding gekost, maar vandaag heb ik dan de eerste aflevering van mijn podcast ‘Brieven aan Aboutaleb’ gepubliceerd. Ik lees de brieven voor die ik schrijf aan de burgemeester van mijn stad, over Rotterdam, literatuur en mijn werk als literair vertaler. Een project over schakelen tussen culturen en het belang van verbeeldingskracht.

Citaat:

‘Hoe langer we hier wonen, hoe meer ik me hier ga thuisvoelen, hoe meer ik hoor en lees over de wooncrisis en de sloop van de Tweebosbuurt, hoe meer ik mezelf hier zie zitten achter mijn havercappuccino, en hoe meer ik mezelf op mijn voordeur zie afstappen en hem achter me zie dichtdoen. Ik woon hier fijn, ik zit hier heerlijk in mijn bubbel, maar vanzelfsprekend is het niet.’

Je kunt de podcast eenvoudig hier beluisteren, op Spotify of in je favoriete podcast-app (desnoods even de RSS-feed gebruiken). Wie liever leest dan luistert, kan de de brief hier terugvinden (leestijd circa 12 minuten).

Vragen, tips en opmerkingen zijn zeer welkom via e-mail.

Het leed dat oorlog brengt

Hij groeit op in armoede, als onwettig kind van een dienstmeid. De slimste jongen uit de streek is hij, een veelbelovende knaap. Maar kort voor hij eindexamen zal doen, wordt hij onder de wapens geroepen en voor Hitler naar het oostfront gestuurd. Hij keert terug met een houten been en een trauma en zal de rest van zijn leven zwijgen over zijn ervaringen aan het front. Hij trekt zich terug tussen zijn boeken.

In Waar vader was schetst Monika Helfer (1947) een portret van haar vader, een zachtmoedige, maar onbereikbare man. Na de oorlog, kort voor haar geboorte, is hij beheerder is geworden van een herstellingsoord voor oorlogsslachtoffers. Hij doet zijn best als kostwinner, echtgenoot en vader, maar zijn trauma laat zich niet verdringen. Zijn gezin spat uiteen en aan de droomjeugd van de kleine Monika en haar zusjes komt een bruut einde.

Tientallen boeken, toneelstukken en hoorspelen schreef Monika Helfer voor ze zich aan haar eigen familiegeschiedenis zou wagen. Misschien moest ze moed verzamelen, misschien moest ze de toon nog vinden om haar verhaal recht te doen.

Thuis in Oostenrijk werd Helfer haar hele carrière al gewaardeerd, maar echt doorbreken deed ze pas toen ze de zeventig gepasseerd was. Toen in 2020 haar eerste familieboek goed begon te lopen, kocht Nieuw Amsterdam de vertaalrechten. Ik was de gelukkige vertaler die met De bagage aan de slag mocht – en die nog gelukkiger werd toen alle lovende recensies verschenen en het boek een derde druk haalde.

Deze week verscheen Waar vader was, waarin Helfer voortschrijft aan het verhaal uit De bagage. In Duitsland en Oostenrijk was het een groot succes, zowel in de pers als bij de jury’s en in de boekhandels. Maar wat dat zegt over de kansen in Nederland? Hoeveel buitenlandse succesboeken zijn er hier al niet geflopt? Hoeveel “tweede boeken” vallen er niet tussen de bureaus op de krantenredacties? Het boekenaanbod is zo overweldigend, het koor van nieuwe, veelbelovende stemmen is zo groot.

Het was een eer om na De bagage ook Waar vader was te mogen vertalen, dit boek waar Monika Helfer haar hele leven naartoe moet hebben geschreven. Of het een bestseller wordt, kan me niet veel schelen. Als het maar niet onopgemerkt blijft. Geeft u het alstublieft een mooie plek in uw winkel, beste boekhandelaar. Als eerbetoon aan het schrijverschap van Monika Helfer en als herinnering aan de wereld: zo groot is het leed dat oorlog brengt.


Geschreven voor Boekblad.nl. Op de hoogte blijven van mijn blog? Schrijf je in voor de nieuwsbrief, of volg me op Twitter of LinkedIn.

Recensie: Iris Wolff

Voor literaire website Tzum recenseerde ik De onscherpte van de wereld, de vierde roman van de Roemeens-Duitse Iris Wolff. Een verhaal over een Duitse familie in Roemenië ten tijde van ten tijde van het bewind van Ceaușescu. Wolff heeft absoluut talent, maar toch was ik niet van het boek onder de indruk.

Lees de recensie hier.

De uitgevers belden niet

Christianne Stotijn, foto: christiannestotijn.com

Lang, lang geleden vertaalde ik voor de opera in Brussel het libretto van de Gurrelieder, een opera van Arnold Schönberg. Ik kon de opvoering niet bijwonen, maar kreeg een liefdevol uitgegeven, drietalig libretto thuisgestuurd. Ik gaf het een ereplaats in mijn boekenkast en vermeldde de klus prominent op mijn website. Ik was beginnend vertaler en apetrots op mijn werk.

Vijf jaar later kreeg ik een mail. Een gelegenheidsensemble ging delen van de Gurrelieder ten gehore brengen en wilde een programmaboekje maken. Er was helaas geen geld, maar mocht ik genegen zijn om delen uit mijn vertaling… U begrijpt het al. Het was in de kille Halbe Zijlstra-jaren. De cultuursector was hard geraakt en ik had al eens goed betaald gekregen voor mijn werk, dus ik mailde terug: als ik twee vrijkaartjes kreeg, mochten ze mijn vertaling gebruiken.

Ik denk nog vaak terug aan dit concert, waar helemaal geen kaartjes voor bleken te bestaan. Enigszins verbouwereerd was ik wel, toen ik in de gaten kreeg dat het publiek zó naar binnen kon lopen. Maar dat was vergeven en vergeten zodra het zaallicht uitging. Reinbert de Leeuw stond op de bok en Christianne Stotijn zong de sterren van de hemel. Ademloos genietend zat ik in het publiek. En trots, opnieuw. Er hadden zich vast niet veel mensen in mijn vertaling verdiept, maar toch: aan deze indrukwekkende gebeurtenis, dit culturele hoogtepunt, had ík een steentje bijgedragen.

Misschien hadden de uitgevers geen zin in een Pools-Duitse auteur met een snor?

Afgelopen jaar stelde het Nederlands Letterenfonds een regeling open om vertalers aan het werk te houden tijdens de coronacrisis. Wie een onontdekt meesterwerk kende dat een Nederlands publiek verdiende, kon subsidie krijgen om een fragmentvertaling te maken en die aan uitgevers voor te leggen. Zodra ik van de regeling hoorde, diende ik een voorstel in. Mijn onontdekte parel: Der traurige Gast van Matthias Nawrat, een roman over emigratie, de grote stad en het nieuwe Europa. Toen ik hem voor het eerst las, zat ik al te fantaseren: als ik dít nou eens kon gaan vertalen…

Ik kreeg de subsidie toegekend (taart in huize Aarnout), maakte een proefvertaling, schreef er een bevlogen leesrapport bij en begon uitgevers te mailen, in de stellige overtuiging dat ze me gauw zouden bellen. Maar nee, de uitgevers belden niet. Misschien waren ze al platgemaild met fragmentvertalingen? Misschien hadden ze geen zin in een Pools-Duitse auteur met een snor? Of misschien… Nee, aan mijn fragmentvertaling kon het natuurlijk niet liggen.

Vorige week heb ik mijn vertaling en mijn leesrapport maar op mijn website gezet, met wat citaten uit de lovende Duitse recensies erbij. Terwijl ik zat te tikken en te klikken, dacht ik terug aan dat concert met Reinbert de Leeuw en Christianne Stotijn. Aan die vrijkaartjes voor dat gratis concert, die misschien wel de mooiste beloning uit mijn vertaalcarrière waren. Wie weet, dacht ik, wat voor verrassend mailtje ik in 2030 krijg over Der traurige Gast. Aan het boek zal het niet liggen, dat is tegen die tijd ook nog wel een klassieker.


Geschreven voor Boekblad.nl. Benieuwd naar Der traurige Gast van Matthias Nawrat? Lees nu mijn proefvertaling en leesrapport. Op de hoogte blijven van mijn blog? Schrijf je in voor de nieuwsbrief, of volg me op Twitter of LinkedIn.

Der traurige Gast, Matthias Nawrat

Wanneer ben je ergens thuis? Hoeveel vervreemding kan een mens verdragen? Die vragen staan centraal in Der Traurige Gast (Rowohlt, 2019) van de Pools-Duitse schrijver Matthias Nawrat. Een moderne klassieker over emigratie, de grote stad en het nieuwe Europa.

Met steun van het Nederlands Letterenfonds vertaalde ik enkele fragmenten uit deze roman en schreef er een leesrapport bij.

De vertaalrechten van deze lovend onthaalde en met de European Literature Prize bekroonde roman zijn nog beschikbaar. Als u belangstelling heeft, kunt u contact opnemen met het ILB.

Enkele persstemmen over Der traurige Gast:

“Ein Roman von großer literarischer Kraft und philosophischer Tiefe … zutiefst beeindruckend.” – FAZ

“Ein großes Buch.” – Welt am Sonntag

“Ein literarisches Glanzstück.” – Deutschlandfunk Kultur

Lees ook de blogpost ‘Vertalen uit dweepzucht‘, die ik schreef toen ik hoorde dat ik deze fragmentvertaling kon maken.

Recensie: Natascha Wodin

Voor literaire website Tzum recenseerde ik de aangrijpende roman  Ergens in dit duister van de Oekraïens-Duitse Natascha Wodin (1945). Wodin groeide op als dochter van voormalige dwangarbeiders in Duitsland. Als een van de eerste literaire auteurs beschrijft ze het lot van de miljoenen werkslaven in WO II.

Lees de recensie hier.